Het Hannah Arendt Instituut organiseerde op 14 december 2023 een boeiend webinar met als thema desinformatie en de impact daarvan op lokale besturen. In een tijd waarin sociale media en artificiële intelligentie desinformatie een ongekende dynamiek geven, is het noodzakelijk dat lokale overheden nadenken over hoe zij hiermee omgaan. Het webinar werd gemodereerd door Landry Mawungu, coördinator valorisatie bij het Hannah Arendt Instituut, en bracht twee ervaren sprekers samen:
- Wilma Delissen-van Tongerlo, burgemeester van Peel en Maas (Nederland), rapporteur bij de Raad van Europa over haatzaaien en nepnieuws.
- Olivier Cauberghs, voormalig expert radicalisering bij de Federale Politie en nu hoofd van Textgain Academy, dat tekstanalyse-oplossingen aanbiedt voor het detecteren van desinformatie en haatspraak.
De centrale vraag van het webinar: Hoe kunnen lokale besturen desinformatie herkennen, er gepast op reageren en proactief hun weerbaarheid verhogen?
Desinformatie: een oud fenomeen met nieuwe dimensies
Desinformatie is geen nieuw gegeven; al sinds de oudheid worden samenlevingen ermee geconfronteerd. Wat wel nieuw is, zijn de mogelijkheden tot verspreiding via digitale technologie en sociale media, vaak versterkt door artificiële intelligentie. Volgens Landry Mawungu kent desinformatie een opflakkering in tijden van maatschappelijke spanningen, zoals oorlogen (bijvoorbeeld Oekraïne, Gaza) of verkiezingsperiodes.
De impact is niet te onderschatten: desinformatie kan bijdragen aan polarisatie, maatschappelijke spanningen verhogen, haatspraak aanwakkeren en de fundamenten van het democratisch proces ondermijnen.
De impact op lokale besturen: inzichten van Wilma Delissen
Wilma Delissen schetste hoe desinformatie en haatzaaierij het lokale bestuur onder druk zetten:
- Lokale mandatarissen en ambtenaren worden doelwit van lastercampagnes of bedreigingen.
- Politieke participatie komt onder druk: aspirant-politici haken af uit vrees voor online aanvallen.
- Vertrouwen in het bestuur wordt uitgehold door valse of verdraaide informatie.
Delissen illustreerde dit met voorbeelden, zoals de overstromingen in Peel en Maas in 2021, waar desinformatie over evacuaties en maatregelen de onrust voedde.
De burgemeester benadrukte dat lokale besturen vaak balanceren tussen:
- het respecteren van de vrijheid van meningsuiting (grondwettelijk beschermd),
- en het optreden tegen haatspraak en laster.
Dit wordt bemoeilijkt door privacywetgeving (AVG), die het monitoren en traceren van bronnen beperkt.
Aanbevelingen vanuit Europese en lokale praktijk
Delissen deelde diverse aanbevelingen en bestaande initiatieven:
Wees transparant: publiceer tijdig en accuraat informatie vanuit formele bronnen.
Werk samen met lokale media: versterk het pluriform medialandschap om weerwerk te bieden tegen desinformatie.
Investeer in mediawijsheid: ondersteun inwoners via onderwijs en bibliotheken om kritischer met informatie om te gaan.
Zorg voor interne afspraken over communicatie: bestuurders dragen zelf verantwoordelijkheid voor wat ze online delen.
Monitor online discussies actief: identificeer thema’s of groepen waar spanningen ontstaan, nodig betrokkenen uit voor dialoog.
Gebruik handreikingen en wetgeving: zoals de Europese praktijkcode tegen desinformatie (2022) en nationale richtlijnen.
Ze wees ook op de nood aan een structureel kader, met o.a. Europese initiatieven zoals een transparantiewet rond politieke reclame en een Europees mediabestuur dat de dialoog met grote online platforms voert.
Technologische en analytische ondersteuning: het verhaal van Textgain
Olivier Cauberghs lichtte toe hoe Textgain lokale besturen helpt bij het detecteren van desinformatie en haatspraak:
- Via AI-gestuurde tekstanalyse detecteert Textgain patronen in online teksten, sentimenten, haatspraak en nepnieuws.
- De software helpt besturen om gericht actie te ondernemen, zonder privacyregels te schenden.
- Cauberghs benadrukte dat technologie een hulpmiddel is, geen wondermiddel: de inzichten moeten gekoppeld worden aan menselijke oordeelsvorming en beleid.
Slotbeschouwing
Het webinar maakte duidelijk dat desinformatie geen fenomeen is dat lokale besturen onberoerd laat. Integendeel, het raakt de kern van hun werking: het vertrouwen van burgers, de veiligheid van politici en ambtenaren, en het democratisch debat.
De strijd tegen desinformatie vergt een multidimensionale aanpak:
- een stevig juridisch en beleidsmatig kader;
- samenwerking met media en onderwijs;
- inzet van technologie en monitoring;
- en vooral: een bestuur dat transparant, proactief en weerbaar communiceert.
Zoals Wilma Delissen het samenvatte: “We kunnen het niet wegpoetsen. We moeten er een antwoord op vinden.”
Leave a Reply