In een context van toenemende uitdagingen rond desinformatie, haatspraak en polarisatie zoeken lokale besturen naar manieren om impactvol te werken. Maar wat bedoelen we eigenlijk met impact? Is impact meten altijd haalbaar en wenselijk? In het webinar Anders kijken naar impact, georganiseerd door het Hannah Arendt Instituut in het kader van het PolarProf-project, gingen drie experten dieper in op deze vragen: Mieke Berghmans (KU Leuven), Maarten Van Alstein (Vlaams Vredesinstituut) en Werner Van Herle (Stad Mechelen).
Impact: een begrip met vele lagen
Mieke Berghmans opende het webinar met een kritische reflectie over het begrip impact. Ze wees erop dat impact vaak als een containerbegrip wordt gebruikt, dat vele betekenissen kan hebben. Essentieel is dat we nadenken over de onderliggende visie op sociale verandering die ons impactdenken stuurt. Ze onderscheidde drie modellen:
- Eenvoudige sociale verandering: hierbij is de causaliteit duidelijk en lineair. Als je actie A onderneemt, volgt effect B. Dit model leent zich goed tot meten, omdat de oorzaak-gevolgrelatie transparant is.
- Ingewikkelde sociale verandering: de oorzaak-gevolgrelaties zijn complexer, maar nog steeds analyseerbaar. Denk aan een project met veel actoren waar planning en monitoring cruciaal zijn. Impact meten is hier moeilijker, maar mogelijk via meerlaagse evaluaties.
- Complexe sociale verandering: bij bijvoorbeeld het aanpakken van polarisatie of haatspraak werken interventies in op systemen met veel onvoorspelbare interacties. Oorzaak en gevolg zijn nauwelijks lineair te koppelen. Hier past een visie op impact als richting geven, leren en aanpassen beter dan een focus op strakke indicatoren.
Berghmans benadrukte dat veel maatschappelijke problemen die lokale besturen proberen aan te pakken — zoals desinformatie en polarisatie — zich in deze complexe zone bevinden. Te veel nadruk op strakke meting kan hier verlammend werken of tot schijnzekerheid leiden.
Impactgericht werken zonder fixatie op meten
Maarten Van Alstein sloot aan bij deze analyse door te wijzen op de evaluatie van het Vlaams actieplan inzake radicalisering en polarisatie. Ook daar bleek hoe moeilijk het is om eenduidige metingen te koppelen aan beleidseffecten. Hij pleitte voor een meer leergerichte aanpak van impact: minder gefixeerd op absolute cijfers, meer gericht op procesleren en kwaliteitsverbetering van de aanpak. Impactgericht werken betekent volgens Van Alstein vooral: blijven reflecteren of de acties bijdragen aan het versterken van veerkracht, inclusie en democratische waarden.
Van Alstein waarschuwde ook voor het gevaar van meetobsessie: het gevaar dat enkel datgene telt wat meetbaar is, terwijl net de moeilijk meetbare aspecten vaak de kern van sociale verandering uitmaken, zoals het bouwen aan vertrouwen of het versterken van gemeenschapszin.
Praktijkvoorbeeld Stad Mechelen
Werner Van Herle bracht de praktijkinzichten vanuit Stad Mechelen, waar men al jaren werkt met een geïntegreerde en multi-agency benadering van veiligheid en preventie. Ook Mechelen wil impact realiseren, maar stuit daarbij op dezelfde uitdagingen die Berghmans en Van Alstein schetsten: de neiging om impact te willen vatten in cijfers botst vaak met de realiteit van complexe maatschappelijke processen.
In Mechelen probeert men daarom een evenwicht te zoeken: er wordt gewerkt met indicatoren waar dat kan (bijvoorbeeld rond zichtbare fenomenen zoals overlast of meldingen van haatspraak), maar men zet ook in op zachte data zoals feedback van bewoners, verhalen uit de praktijk en periodieke reflectiemomenten met partners. Van Herle benadrukte dat impactgericht werken veel te maken heeft met duurzame samenwerking, gedeeld eigenaarschap en het vermogen om flexibel bij te sturen op basis van wat men samen leert.
Kansen en aandachtspunten
De drie sprekers gaven enkele gemeenschappelijke aanbevelingen mee voor lokale besturen die rond deze thema’s aan de slag willen gaan:
- Verhelder je impactdoelen. Wees expliciet over wat je wil bereiken en welk model van sociale verandering daarbij past.
- Kies je meetinstrumenten bewust. Vermijd het meten om te meten. Zoek meetwijzen die passen bij de aard van het probleem.
- Creëer ruimte voor leren. Zie impactgericht werken als een proces van voortdurende reflectie en verbetering, niet als een eenmalige meetopdracht.
- Wees eerlijk over grenzen. Erken dat sommige effecten niet rechtstreeks aan je acties zijn toe te schrijven en dat sociale verandering tijd vraagt.
- Blijf oog hebben voor het grotere plaatje. Impact gaat niet enkel over korte-termijn effecten, maar ook over bijdragen aan structurele democratische weerbaarheid en inclusieve gemeenschappen.
Slotbeschouwing
Het webinar Anders kijken naar impact bood een waardevolle verdieping voor lokale besturen en praktijkwerkers die zoeken hoe ze rond polarisatie, haatspraak en desinformatie zinvol kunnen werken. De rode draad? Impact is geen eindpunt of cijfer, maar een kompas dat richting geeft aan ons handelen in complexe maatschappelijke velden.
Leave a Reply