Op initiatief van het Hannah Arendt Instituut, in samenwerking met Agentschap Binnenlands Bestuur, VVSG, Vlaams Vredesinstituut, KU Leuven (Instituut voor Media Studies) en het kenniscentrum Gezinswetenschappen (Odisee), werd een diepgaand webinar georganiseerd met als titel Affectieve polarisatie op een structurele manier aanpakken. Dit webinar, onderdeel van het PolarProf-project, bood lokale besturen en professionals uit communicatie, veiligheid en preventie waardevolle inzichten in hoe ze online en offline polarisatie beter kunnen begrijpen en beheersen.
Het webinar kaderde binnen een reeks initiatieven die lokale overheden versterken in hun strijd tegen polarisatie, desinformatie en haatspraak. Naast theorie werden praktische handvaten en methoden aangereikt, gebaseerd op recente onderzoeken en ervaringen uit het veld.
Wat is affectieve polarisatie?
Sprekers zoals Maarten Van Alstein (Vlaams Vredesinstituut) verduidelijkten dat affectieve polarisatie verder gaat dan ideologische meningsverschillen. Waar ideologische polarisatie een normaal en zelfs gezond onderdeel vormt van democratische samenlevingen (verschillende groepen hebben uiteenlopende standpunten over maatschappelijke kwesties), leidt affectieve polarisatie tot een wij-zij-denken dat gebaseerd is op gevoelens van wantrouwen, minachting en vijandigheid. De ander wordt niet meer gezien als een burger met een andere mening, maar als een bedreiging of vijand. Dat ondermijnt het vertrouwen in elkaar én in het democratisch debat.
De rol van sociale media en gebruikersprofielen
Baldwin Van Gorp (KU Leuven, Instituut voor Media Studies) presenteerde een indeling van sociale mediagebruikers die relevant is voor lokale besturen:
- De disputant: iemand die het inhoudelijk debat zoekt, rationeel wil discussiëren, maar zich vaak gefrustreerd voelt omdat reacties emotioneel of ongenuanceerd zijn.
- De hartluchter: een gebruiker die sociale media inzet om zijn of haar gevoelens te uiten, vaak vanuit frustratie of boosheid. Deze personen voelen zich gehoord door het ventileren van emoties.
- De meelezer: de stille meerderheid die discussies volgt zonder actief deel te nemen. Ze zijn gevoelig voor de sfeer en toon van het debat.
- De debatentrepreneur: iemand die discussies strategisch aanwakkert of probeert te sturen, vaak met een politiek of ideologisch doel.
- De trol: een gebruiker die enkel uit is op provocatie en het veroorzaken van controverse.
Deze typologie helpt lokale besturen om sociale media-interacties beter te begrijpen en hun communicatie en moderatie daarop af te stemmen.
Strategieën voor lokale besturen
Tijdens het webinar werden een aantal cruciale strategieën naar voren geschoven:
- Versterk het stille midden, in plaats van de uiterste polen te bestrijden. Bart Brandsma (Inside Polarisation) benadrukte dat het midden de sleutel is tot depolarisatie. Dit vraagt leiderschap dat geloofwaardig en kwetsbaar is, met een milde en oordeelloze toon.
- Investeer in duidelijke huisregels en actieve moderatie. Sociale media van lokale besturen moeten veilige plekken zijn voor het publiek debat. Dit versterkt het vertrouwen van de stille meelezer en ontmoedigt toxische interacties.
- Zet in op structurele samenwerking. Polarisatie stoppen kan een lokaal bestuur niet alleen. Daarom is samenwerking tussen diensten (veiligheid, communicatie, welzijn), regionale netwerken en partners zoals PolarProf onmisbaar. Projecten zoals Dender 360° tonen hoe samenwerkende gemeenten sterker staan.
- Werk aan structurele kennisopbouw. Via blended learning, e-learnings en actiedagen zoals voorzien in PolarProf kunnen lokale medewerkers en bestuurders zich bijscholen in het herkennen en aanpakken van polarisatie, haatspraak en desinformatie.
Het belang van structureel beleid
Het webinar liet duidelijk zien dat affectieve polarisatie geen tijdelijk fenomeen is dat met enkele ad-hocmaatregelen verdwijnt. Het vraagt om een duurzame, samenhangende strategie die:
- de sociale cohesie bewaakt;
- democratische dialoog stimuleert;
- lokale besturen weerbaar maakt tegen manipulatie en desinformatie.
Dit betekent ook investeren in training, samenwerking en het ontwikkelen van concrete actieplannen per regio of gemeente.
Slotreflectie
De kernboodschap van het webinar was dat affectieve polarisatie een uitdaging is die ieder lokaal bestuur vroeg of laat treft, maar dat er wél handelingsperspectief is. Door bewuster om te gaan met communicatie, het midden te versterken en structureel samen te werken, kan het lokaal bestuur een cruciale rol spelen in het verbinden van burgers en het beschermen van de democratische ruimte.
Leave a Reply